Badanie ADOS-2 - ocena ryzyka autyzmu

Test ADOS-2 - ocena ryzyka autyzmu

Badanie ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition) to standaryzowane narzędzie diagnostyczne używane do oceny zachowań charakterystycznych dla spektrum autyzmu u dzieci, młodzieży i dorosłych.

Badanie ADOS-2 polega na bezpośredniej obserwacji osoby badanej podczas specjalnie zaplanowanych zadań i interakcji z diagnostą, które mają wywołać naturalne sytuacje społeczne, komunikacyjne i zabawowe. W trakcie badania ocenia się m.in. sposób komunikowania się werbalnego i niewerbalnego, jakość kontaktu społecznego, reakcje emocjonalne, wyobraźnię oraz obecność zachowań powtarzalnych lub ograniczonych zainteresowań.

ADOS-2 składa się z kilku modułów dobieranych w zależności od wieku i poziomu rozwoju mowy osoby badanej, dzięki czemu może być stosowany bardzo elastycznie.

ADOS-2 jako standaryzowany protokół obserwacji

ADOS-2 jest badaniem standaryzowanym co oznacza, że przebiega ono według ściśle określonych, jednakowych zasad, niezależnie od tego, kto je przeprowadza i gdzie się odbywa. Każda osoba badana wykonuje ten sam zestaw zadań w danym module, w podobnych warunkach, a diagnosta stosuje te same instrukcje, materiały oraz sposób prowadzenia interakcji. Dzięki temu uzyskane wyniki nie zależą wyłącznie od indywidualnego stylu pracy specjalisty, lecz mogą być porównywane między różnymi osobami i badaniami.

Standaryzacja dotyczy również oceny zachowań. Obserwowane reakcje nie są interpretowane dowolnie, lecz kodowane według precyzyjnie opisanych kryteriów punktowych. Każdy rodzaj zachowania, na przykład sposób nawiązywania kontaktu, używanie gestów czy obecność zachowań powtarzalnych, ma jasno określone definicje i progi nasilenia. Następnie suma punktów jest odnoszona do ustalonych norm i algorytmów, które wskazują, czy wynik mieści się w zakresie charakterystycznym dla spektrum autyzmu i w jakim nasileniu objawów.

Standaryzacja sprawia też, że wynik badania może być używany jako wiarygodny element dokumentacji diagnostycznej, a także jako wspólna podstawa do rozmowy i wnioskowania dla różnych specjalistów biorących udział w procesie diagnozy.

Kiedy wykonywane jest badanie ADOS-2?

Badanie ADOS-2 przeprowadzanie jest zwykle gdy pojawia się podejrzenie spektrum autyzmu lub potrzeba jego rzetelnego potwierdzenia bądź wykluczenia w ramach pełnej diagnozy. Najczęściej dzieje się to w momencie, gdy obserwowane trudności w relacjach społecznych, komunikacji lub zachowaniu są utrwalone w czasie i zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie w domu, przedszkolu, szkole, pracy albo w relacjach z innymi.

U dzieci badanie bywa wykonywane, gdy rodzice lub specjaliści zauważają opóźniony lub nietypowy rozwój mowy, trudności w nawiązywaniu kontaktu, małe zainteresowanie innymi ludźmi, powtarzalne zabawy, silną potrzebę rutyny albo nietypowe reakcje sensoryczne. U młodzieży i dorosłych ADOS-2 jest często wykonywane wtedy, gdy ktoś przez lata funkcjonował bez diagnozy, ale odczuwa trudności społeczne, poczucie "bycia innym", przeciążenie kontaktami lub podejrzewa u siebie autyzm po własnych obserwacjach albo wcześniejszych konsultacjach.

Badanie wykonuje się także wtedy, gdy wcześniejsze opinie diagnostyczne są niespójne, gdy zachodzi potrzeba pogłębienia diagnozy lub gdy specjalista prowadzący rekomenduje użycie standaryzowanego narzędzia obserwacyjnego. ADOS-2 stosuje się w konkretnym kontekście diagnostycznym, jako element szerszej oceny klinicznej.

Czy badanie ADOS-2 diagnozuje autyzm?

Samo badanie ADOS-2 nie jest równoznaczne z diagnozą autyzmu. Jest ono jednym z najważniejszych i najbardziej uznanych na świecie narzędzi diagnostycznych, ale stanowi tylko część całego procesu diagnostycznego.

Wynik ADOS-2 pokazuje, czy obserwowane podczas badania zachowania są zgodne z obrazem spektrum autyzmu i w jakim stopniu występuje nasielnie cech spektrum autyzmu, jednak nie daje formalnego rozpoznania.

Ze względu na to, że autyzm (spektrum zaburzeń autystycznych, ASD) jest jednostką medyczną, jego ostateczne rozpoznanie może postawić wyłącznie lekarz psychiatra. Wynika to z faktu, że diagnoza ma konsekwencje kliniczne, prawne i terapeutyczne, dlatego musi być zgodna z obowiązującymi klasyfikacjami diagnostycznymi (ICD-11 / DSM-5-TR).

Lekarz psychiatra decyzję diagnostyczną podejmuje w oparciu o kompleksową diagnozę funkcjonalną (badanie ADOS-2), którą przeprowadza zespół specjalistów.

Czy test ADOS-2 może wykluczyć autyzm?

Samo badanie ADOS-2 także nie może jednoznacznie wykluczyć autyzmu. ADOS-2 jest narzędziem, które pokazuje, czy podczas konkretnej, wystandaryzowanej obserwacji pojawiają się zachowania typowe dla spektrum autyzmu i z jakim nasileniem. Jeśli wynik znajduje się poniżej progu dla spektrum, oznacza to jedynie, że w trakcie badania nie zaobserwowano wystarczającej liczby lub intensywności tych zachowań, a nie że autyzm na pewno nie występuje.

Istnieje wiele sytuacji, w których osoba autystyczna może uzyskać niski lub graniczny wynik w ADOS-2, np. gdy ma dobrze rozwinięte strategie kompensacyjne (tzw. maskowanie), jest bardzo zestresowana lub przeciwnie, wyjątkowo zmotywowana do współpracy, albo gdy trudności ujawniają się głównie w innych kontekstach niż te, które obejmuje badanie. Z tego powodu wynik ADOS-2 zawsze musi być interpretowany w połączeniu z wywiadem rozwojowym, historią funkcjonowania, obserwacjami z codziennego życia oraz kryteriami diagnostycznymi. Dlatego właśnie każde badanie baterią ADOS-2 poprzedzone jest wywiadem z rodzicami.

Jak wygląda badanie ADOS-2 u dzieci?

Badanie ADOS-2 u dzieci ma formę spotkania, które przypomina zabawę lub swobodną rozmowę. Przebieg jest dostosowany do wieku dziecka oraz poziomu rozwoju mowy. Na tej podstawie diagnosta wybiera odpowiedni moduł, tak aby zadania były zrozumiałe i naturalne dla dziecka.

W trakcie badania dziecko bierze udział w różnych aktywnościach, takich jak wspólna zabawa zabawkami, naśladowanie, opowiadanie historyjek, rozmowa o codziennych sprawach czy proste zadania z wyobraźnią. Diagnosta aktywnie uczestniczy w tych sytuacjach, inicjuje kontakt i reaguje na zachowanie dziecka, aby zobaczyć, jak dziecko komunikuje się, nawiązuje relację, reaguje na propozycje drugiej osoby oraz czy potrafi dzielić uwagę i emocje.

Diagnosta obserwuje m.in. kontakt wzrokowy, gesty, mimikę, sposób używania mowy, reakcje emocjonalne, a także obecność zachowań powtarzalnych lub sztywności w zabawie. Wszystkie te obserwacje są później kodowane według ściśle określonych kryteriów, co pozwala na obiektywną interpretację zachowań.

Specialiści w Centrum

Temat: Badanie ADOS-2 - ocena ryzyka autyzmu

Aleksandra Kawa

psycholog, terapeuta integracji sensorycznej